Cận cảnh: Một đàn drone sát thương trông đáng sợ như thế nào?
Tại một trang trại ở Maryland, nơi tự hào quảng bá sản phẩm thịt “được chăn nuôi nhân đạo”, một nhóm nhỏ đang phát triển một trong những sản phẩm có khả năng phi nhân đạo nhất của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo: đàn drone tự hành.
Gần đỉnh một cánh đồng dốc trồng những cây ngô non xanh mướt, một người điều khiển đứng trước chiếc lều màu kaki và nhẹ nhàng chạm vào bộ điều khiển từ xa theo cách mà ông mô tả là “trực quan”. Năm chiếc drone bốn cánh quạt nhỏ vút lên khỏi những tán cây, phát ra tiếng vo vo đột ngột và dữ dội.
Khi chúng sắp xếp thành đội hình chữ V, những cánh quạt đang quay khiến mỗi chiếc trông giống như một con bạch tuộc lộn ngược.
Ở phía bên kia cánh đồng là mục tiêu: một chiếc xe tăng Anh thời Chiến tranh Lạnh vẫn còn hoạt động.
Trên màn hình kỹ thuật số cầm tay, người điều khiển phóng to hình ảnh và lựa chọn năm vùng pixel khác nhau trên hình ảnh chiếc xe tăng được truyền về từ camera gắn trên chiếc drone dẫn đầu. Sau khi bật nắp bảo vệ bằng nhựa màu đỏ, ông dùng ngón trỏ tay phải nhấn một nút duy nhất.
Từ thời điểm đó, những chiếc drone tự kiểm soát.
Ở chế độ được gọi là “dẫn đường giai đoạn cuối” (terminal guidance), chúng di chuyển giống như những tên lửa không thể ngăn cản, mỗi chiếc khóa vào vùng pixel được phân bổ cho mình. Nếu chiếc xe tăng di chuyển, chúng cũng di chuyển theo.
Hoạt động tự động, cả đàn lao về phía trước khoảng 200 mét và lần lượt đâm vào bên hông chiếc xe tăng trong thời gian rất ngắn. Một đám bụi đỏ lập tức bao phủ phần thân xe. Một chiếc drone bốc cháy.
Chiếc xe tăng vẫn sống sót.
Những chiếc drone được trang bị bom phấn để mô phỏng chất nổ thực sự. Nhưng thông điệp đã quá rõ ràng: dù còn nhiều hạn chế, đàn drone tự hành đã xuất hiện.
Đứng quan sát cảnh tượng dưới bóng những hàng cây gần đó là Lorenz Meier, một học giả người Đức có bằng tiến sĩ về thị giác máy tính. Từ năm 2011, nghiên cứu của ông về khả năng nhận thức không gian và liên kết thông tin liên lạc cho các “phương tiện bay siêu nhỏ” đã góp phần mở ra một kỷ nguyên mới của công nghệ drone.
Trong vài năm qua, ông tập trung xây dựng Auterion Inc., công ty chuyên phát triển “bộ não” cho drone mà ông đồng sáng lập năm 2017 và hiện giữ chức CEO. Những ngày này, Meier thường mời các nhà đầu tư đến thăm và thử lái chiếc xe tăng.
Nếu việc điều khiển một đàn drone lao vào một chiếc xe tăng đang hoạt động giữa cánh đồng ngô nghe có vẻ hoàn toàn lạc lõng với khung cảnh một trang trại thời bình, Meier không hề có ý định thừa nhận điều đó.
“Đây là nước Mỹ,” ông nói. “Tại sao bạn lại không làm điều này ở một trang trại? Chúng ta đang bảo vệ đất nước.”
Ông mua chiếc xe tăng trực tuyến với giá chỉ hơn 100.000 USD và cho vận chuyển nó bằng xe kéo đến đây trong vòng một tuần từ chủ sở hữu trước đó ở vùng Trung Tây nước Mỹ. Trước đó, khi ngồi trong chiếc Cadillac Escalade màu trắng, Meier nói với tôi rằng ông không hề coi trọng năm sản xuất của chiếc xe tăng: 1984.
Sự liên tưởng ấy thật khó bỏ qua.
Giám sát trên không là một yếu tố trung tâm trong nhà nước mà George Orwell hình dung trong tiểu thuyết xuất bản năm 1949 của ông, nơi trực thăng cảnh sát theo dõi người dân qua cửa sổ từ trên trời.
Hơn 75 năm sau, Auterion nằm trong số ngày càng nhiều công ty có công nghệ biến một loạt nền tảng không người lái — từ những chiếc quadcopter thương mại cho đến các drone có kích thước tương đương một con tê giác nhỏ — thành những cỗ máy sát thương có khả năng quan sát và hoạt động theo bầy đàn.
Được hỗ trợ bởi AI, khả năng tự hành và các liên kết liên lạc cục bộ, phần mềm và phần cứng có thể kết nối những drone khác nhau, cho phép chúng tự lựa chọn và tấn công mục tiêu, đồng thời vượt qua các hệ thống gây nhiễu.
Trong những ngày đầu, công nghệ của Auterion từng được sử dụng để thực hiện hàng chục nghìn chuyến giao hàng bằng drone cho Walmart. Nhưng sau cuộc xâm lược toàn diện của Nga vào Ukraine năm 2022, đồng thời xuất phát từ mong muốn bảo vệ thứ mà ông gọi là “nền văn minh phương Tây”, Meier ngày càng tập trung vào việc trang bị công nghệ cho quân đội.
Theo Meier, các drone được hỗ trợ bởi Auterion đã thực hiện 6.000 cuộc tấn công tự động ở Ukraine.
Một trong những phiên bản công nghệ mới nhất của công ty đưa GPU trực tiếp lên nền tảng drone, đưa khả năng thị giác máy tính ra tận tiền tuyến. Meier cho biết những chiếc drone này đã thực hiện hàng trăm cuộc tấn công để phòng vệ Ukraine bằng nhận dạng mục tiêu tự động — tức AI hỗ trợ xác định mục tiêu.
Một phát ngôn viên của lực lượng vũ trang Ukraine cho biết họ không ở vị trí để bình luận về thông tin này.
Meier cũng đang hướng đến những thị trường bên ngoài Ukraine. Các drone sử dụng công nghệ của Auterion hiện được ít nhất bảy lực lượng quân sự sử dụng, trong đó có Mỹ, một số quốc gia châu Âu và Đài Loan.
Khả năng tự hành có thể được áp dụng vào nhiều khâu: cách drone bay, giao tiếp với nhau, tìm kiếm và lựa chọn mục tiêu, cũng như cách chúng tấn công.
Hiện tại, Meier cho biết một chỉ huy con người vẫn luôn xác minh mục tiêu mà AI phát hiện và lựa chọn trước khi cho phép drone tấn công.
Nhưng công nghệ để thực hiện toàn bộ quy trình mà không cần sự can thiệp của con người đã tồn tại.
Viễn cảnh đó khiến nhiều nhà vận động lo ngại, trong đó có Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres, người đã kêu gọi cấm việc sử dụng hệ thống tự động lựa chọn mục tiêu mà không có sự kiểm soát của con người.
“Một cỗ máy có quyền lực và quyền tự quyết định lấy mạng sống con người mà không có sự kiểm soát của con người là điều không thể chấp nhận về mặt chính trị, đáng lên án về mặt đạo đức và cần bị cấm theo luật pháp quốc tế,” Guterres nói với Liên Hợp Quốc năm ngoái.
Meier nói rõ rằng ông muốn công ty của mình có khả năng cung cấp công nghệ như vậy nếu được yêu cầu, nhưng không muốn tham gia vào cuộc tranh luận — hay chịu trách nhiệm — về việc công nghệ đó có nên được sử dụng hay không.
“Đó là một quyết định chính trị,” ông trả lời ngắn gọn khi đứng cạnh một chiếc xe địa hình màu đỏ trên trang trại. “Chúng tôi sẽ không tham gia vào vấn đề đó.”
Swarm Forge
Công ty của Meier là một trong 27 doanh nghiệp được lựa chọn tham gia một chương trình thách thức mới của Lầu Năm Góc nhằm phát triển đàn drone tự hành, có tên Swarm Forge.
Trong khi những drone được hỗ trợ bởi Auterion hiện hoạt động tự hành nhưng riêng lẻ tại Ukraine, đầu năm nay công ty đã tiến hành cuộc tấn công bằng đàn drone có đạn thật đầu tiên tại Mỹ, trong khuôn khổ khởi động chương trình Swarm Forge.
Được trang bị thuốc nổ dẻo cấp quân sự, những chiếc drone sử dụng công nghệ của Auterion đã phối hợp để phá hủy ba mục tiêu hình xe tăng bơm hơi tại một căn cứ của Vệ binh Quốc gia Florida.
Lầu Năm Góc đã công bố video về cuộc thử nghiệm.
Theo một quan chức quốc phòng thuộc Văn phòng Giám đốc Kỹ thuật số và Trí tuệ nhân tạo của Lầu Năm Góc — cơ quan điều hành chương trình — Auterion đã thể hiện tốt trong vòng thử nghiệm Swarm Forge gần đây nhất vào tháng 6.
Tuy nhiên, theo vị quan chức này, Lầu Năm Góc vẫn chưa tìm được một công ty có thể thực hiện tất cả các nhiệm vụ.
Thay vào đó, Lầu Năm Góc dự kiến dựa vào cách tiếp cận “team of teams” — một đội ngũ gồm nhiều đội ngũ.
Auterion sẽ tham gia vòng thử nghiệm thứ ba vào tháng 9, cạnh tranh với các công ty như Anduril, Lockheed Martin và Palantir, cùng nhiều đối thủ nhỏ hơn.
Trong những cuộc thử nghiệm mà Lầu Năm Góc gọi là “Crucibles”, con người không hoàn toàn nằm trong vòng kiểm soát, nhưng cũng chưa hoàn toàn đứng ngoài.
Thay vào đó, họ giữ vị trí trung gian được gọi là “on the loop”: mục tiêu có thể được xác định và tấn công một cách tự động, nhưng một chỉ huy con người vẫn xác nhận lựa chọn mục tiêu.
Rõ ràng con người vẫn còn cần thiết.
Các drone tham gia Swarm Forge không phải lúc nào cũng đưa ra quyết định chính xác.
Trong cuộc thử nghiệm Crucible gần nhất vào tháng 6, các drone phải phân biệt phương tiện quân sự với phương tiện dân sự trong một kịch bản thực tế.
Tuy nhiên, một số drone — thuộc những công ty mà vị quan chức quốc phòng không nêu tên — đã đề xuất tấn công những chiếc Chevrolet màu trắng dân sự đang đỗ bên ngoài khu vực tác chiến được chỉ định.
Theo vị quan chức này, các drone có thể đã quay trở lại với kiểu nhận dạng cũ sau khi được huấn luyện để nhận diện những chiếc Toyota Hilux màu trắng trong môi trường sa mạc.
Các chỉ huy quân sự đã bác bỏ những mục tiêu được đề xuất.
Nhưng đây chính là kiểu sai lầm mà Lầu Năm Góc muốn các công ty nhanh chóng khắc phục.
Những công nghệ nền tảng khác phục vụ khả năng hoạt động theo đàn cũng vẫn còn nhiều thách thức.
Theo một người thuộc một công ty khác được lựa chọn tham gia vòng tiếp theo, việc thiết lập hệ thống radio phù hợp có thể rất khó khăn.
Trong khi đó, theo vị quan chức quốc phòng, việc đưa đủ năng lực tính toán AI lên những chiếc drone chiến trường nhỏ cũng vẫn là một thách thức.
Các công ty phải điều chỉnh hệ thống nhận dạng mục tiêu tự động cho những môi trường khác nhau, vừa để tránh tấn công dân thường, vừa để nhận diện chính xác các mục tiêu quân sự.
Theo vị quan chức này, AI tốt hơn có thể hỗ trợ các hoạt động quân sự của Mỹ, từ việc truy tìm những chiếc thuyền bị nghi liên quan đến hoạt động buôn lậu ma túy ở khu vực Venezuela cho tới xác định các mục tiêu quân sự tại Đông Âu.
Đến tháng 9, Lầu Năm Góc dự kiến thử một bài toán còn khó hơn: phóng nhiều drone từ một bệ phóng duy nhất.
Auterion cũng đang thử nghiệm một hệ thống tương tự.
Công ty đã vận hành thành công hai đàn, mỗi đàn 11 drone, đưa tổng cộng 22 chiếc drone lên không trung cùng lúc.
Theo vị quan chức quốc phòng, những đàn drone lớn nhất trong cuộc thi cho đến nay mới chỉ có quy mô khoảng vài chục chiếc.
Tuy nhiên, ông cho biết Lầu Năm Góc có thể thử nghiệm những đàn drone tự hành lên tới hàng trăm chiếc trong vòng một năm tới.
Cuối cùng, các quan chức quốc phòng có thể sẽ ủng hộ mức độ tự hành cao hơn.
Theo vị quan chức quốc phòng, sự giám sát của con người là hợp lý khi tính mạng con người có thể bị đe dọa.
Nhưng trong một tương lai mà các drone chiến đấu với nhau trên không, trận chiến có thể diễn ra quá nhanh, với quá nhiều mục tiêu khiến một chỉ huy con người không thể xác minh từng mục tiêu một.
Và đó có thể là thời điểm ranh giới giữa “con người trong vòng kiểm soát” và “con người ngoài vòng kiểm soát” thực sự bị xóa nhòa.
Theo Bloomberg
