Giao hàng chặng cuối: cuộc cách mạng mang tên ‘drone’

Trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ, khâu giao hàng chặng cuối đang đối mặt với bài toán hóc chuẩn về chi phí, tắc nghẽn và ô nhiễm. Nghiên cứu tổng quan hệ thống (Systematic Literature Review – SLR) mới nhất của Amer Jazairy và các cộng sự, đăng trên công trình khoa học quốc tế “The International Journal of Logistics Management” (2025), đã mang đến một góc nhìn quản trị toàn diện về tiềm năng, thách thức và lộ trình ứng dụng drone trong chuỗi cung ứng hiện đại.

Cơn bão thương mại điện tử và áp lực lên khâu giao hàng chặng cuối

Khâu giao hàng chặng cuối (Last-Mile Delivery – LMD) – chặng đường từ trung tâm phân phối đến tay người nhận cuối cùng – luôn được đánh giá là mắt xích đắt đỏ và phức tạp nhất trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Sự gia tăng đột biến của mua sắm trực tuyến khiến hệ thống vận chuyển bằng xe tải hay xe máy truyền thống ngày càng bộc lộ nhiều bất cập: ùn tắc giao thông nghiêm trọng, gia tăng lượng khí thải carbon và chi phí nhân công ngày một leo thang.

Trong bối cảnh đó, thiết bị bay không người lái (Drone/UAV) nổi lên như một giải pháp mang tính cách mạng. Không bị giới hạn bởi hạ tầng đường bộ, có khả năng di chuyển linh hoạt và chạy bằng năng lượng điện thân thiện với môi trường, drone được kỳ vọng sẽ thay đổi diện mạo của ngành logistics. Thị trường drone giao hàng toàn cầu được dự báo sẽ đạt giá trị tới 61,95 tỷ USD vào năm 2027. Tuy nhiên, vì sao các dự án thử nghiệm lớn của Amazon hay DHL vẫn chưa thể phủ sóng diện rộng?

Bức tranh đa chiều về Drone Logistics

Để trả lời câu hỏi này, nhóm nghiên cứu do Amer Jazairy (Đại học Texas A&M, Mỹ) dẫn đầu cùng các cộng sự tại Thụy Điển đã phân tích 307 bài báo khoa học liên ngành công bố giai đoạn 2015–2022. Điểm khác biệt lớn nhất của công trình này là việc chuyển dịch trọng tâm từ các thuật toán kỹ thuật thuần túy sang khung quản trị logistics tích hợp, phân tích tác động của drone qua góc nhìn của 4 nhóm bên liên quan (Stakeholders) với 12 tiêu chí cốt lõi:

1. Bên gửi hàng (Senders): Tối ưu chi phí và năng lực vận hành

• Cắt giảm chi phí: Sử dụng drone có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm từ 28% đến 93% chi phí giao nhận mỗi đơn hàng so với xe tải truyền thống nhờ giảm bớt chi phí nhiên liệu và nhân công.
• Thách thức vốn đầu tư: Mặc dù chi phí trên từng chuyến bay thấp, chi phí đầu tư ban đầu cho đội bay, hạ tầng trạm sạc, phần mềm quản lý và bảo trì lại rất cao.
• Mô hình linh hoạt: Đề xuất kết hợp “Xe tải – Drone” (drone cất cánh trực tiếp từ mái xe tải để giao hàng ở khu vực lân cận) đang là giải pháp thực tế nhất giúp mở rộng bán kính phục vụ.

2. Bên nhận hàng (Receivers): Tốc độ vượt trội và khả năng tiếp cận

• Rút ngắn thời gian: Drone có thể hoàn thành đơn hàng chỉ trong vòng 5 đến 30 phút. Điều này đặc biệt hữu ích trong logistics y tế khẩn cấp (giao mẫu máu, vắc xin, thiết bị cấp cứu), giúp giảm từ 41% đến 80% thời gian vận chuyển trong điều kiện nguy cấp.
• Vượt rào cản địa hình: Drone dễ dàng tiếp cận các khu vực hẻo lánh, vùng bị chia cắt bởi thiên tai hoặc địa hình phức tạp. Dù vậy, việc giao hàng tại các chung cư cao tầng ở đô thị mật độ cao vẫn là thử thách kỹ thuật lớn.

3. Cơ quan quản lý (Regulators): Hành lang pháp lý và hạ tầng không gian

• Khung pháp lý BVLOS: Việc vận hành drone tự động ngoài tầm nhìn của người điều khiển (BVLOS) hiện vẫn vướng nhiều rào cản pháp lý khắt khe. Sự ra đời của các chuẩn mực mới như “U-Space” tại Châu Âu hay chứng nhận của FAA (Mỹ) đang tạo tiền đề cho việc thương mại hóa an toàn.
• Hạ tầng kết nối: Cần phát triển đồng bộ cả hạ tầng vật thể (bãi cất/hạ cánh Vertiports, trạm đổi pin tự động) lẫn hạ tầng phi vật thể (hệ thống quản lý lưu thông không người lái UTM, mạng 5G/6G).

4. Xã hội (Societies): An toàn, quyền riêng tư và tác động môi trường

• An toàn và Bảo mật: Mối lo ngại về rủi ro va chạm, rơi bưu kiện hoặc vi phạm quyền riêng tư khi camera drone ghi hình đòi hỏi phải áp dụng các công nghệ bảo mật cao như mã hóa Blockchain và cảm biến né tránh chướng ngại vật tự động.
• Bài toán Môi trường: Drone giúp giảm từ 35% đến 87% lượng phát thải  ở vùng ven đô và nông thôn. Tuy nhiên, hiệu quả này phụ thuộc rất lớn vào nguồn năng lượng dùng để sạc pin cho drone có thực sự là năng lượng sạch hay không.

Lộ trình cho tương lai: Định hướng cho các nhà quản trị

Nghiên cứu của Amer Jazairy và các cộng sự nhấn mạnh rằng: Drone không phải là giải pháp thay thế hoàn toàn, mà là mảnh ghép bổ trợ chiến lược cho hệ thống giao hàng hiện hữu.

Để biến tiềm năng thành thực tế, nhóm tác giả khuyến nghị các doanh nghiệp logistics và các nhà lập chính sách cần phối hợp chặt chẽ trên nhiều phương diện:

1. Xây dựng chiến lược đầu tư: Đánh giá kỹ mô hình bài toán kinh tế giữa việc tự sở hữu đội bay hay sử dụng dịch vụ từ bên thứ ba (outsource).
2. Nâng cao sự chấp nhận của xã hội: Minh bạch hóa quy trình bảo mật dữ liệu riêng tư và tăng cường truyền thông về độ an toàn của drone đối với cộng đồng.
3. Đánh giá tác động bền vững: Tối ưu hóa chu kỳ sống của pin lithium-ion và tích hợp nguồn điện tái tạo vào các trạm sạc drone.

Lời kết

Công trình tổng quan lý thuyết của Jazairy và cộng sự (2025) đã đặt một nền móng quan trọng, giúp chuyển dịch cách nhìn nhận về drone từ một “trò chơi công nghệ” sang một công cụ quản trị chuỗi cung ứng chiến lược. Tương lai của ngành giao nhận không chỉ nằm ở những thuật toán bay thông minh hơn, mà nằm ở sự hài hòa giữa hiệu quả kinh tế, hành lang pháp lý an toàn và giá trị bền vững cho toàn xã hội.

Đọc toàn văn bài nghiên cứu ở đây.