Trung Quốc: UAV từ 250 gram trở lên phải tuân thủ các yêu cầu quản lý an toàn
Từ ngày 1/1, Trung Quốc chính thức thực thi phiên bản sửa đổi của Luật xử phạt quản lý an ninh công cộng, trong đó đưa hoạt động bay UAV trái phép vào phạm vi giám sát quản lý. Các hành vi vi phạm có thể bị phạt tiền, tạm giữ hành chính hoặc, trong những trường hợp nghiêm trọng, chịu trách nhiệm hình sự.
Một lớp quy định mới sẽ có hiệu lực từ ngày 1/5, khi hai tiêu chuẩn quốc gia bắt đầu được áp dụng. Tất cả UAV dân dụng sẽ phải đăng ký bằng tên thật, trong khi những UAV chưa được kích hoạt hoặc đã bị vô hiệu hóa phải được bảo đảm về mặt kỹ thuật để không thể cất cánh. Phi công vận hành UAV trong vùng trời kiểm soát trọng yếu phải nộp kế hoạch bay trước. UAV có trọng lượng từ 250 gram trở lên phải tuân thủ các yêu cầu bắt buộc về quản lý an toàn và báo cáo vị trí theo thời gian thực sau khi cất cánh.
Khung quản lý mới cũng chính thức hóa hệ thống “quản lý phân loại”. UAV siêu nhẹ và UAV hạng nhẹ được miễn yêu cầu giấy phép phi công khi hoạt động trong vùng trời được phép, nhưng người sử dụng vẫn phải tuân thủ đầy đủ quy trình quản lý. Điều này không chỉ bao gồm các thông số bay mà còn cả quy định về khu vực cấm bay và giới hạn độ cao.
UAV vẫn là một trụ cột quan trọng của nền kinh tế tầm thấp của Trung Quốc. Năm 2025, khái niệm này được đưa vào Báo cáo công tác Chính phủ và lần đầu tiên được đưa vào Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc với tư cách một ngành công nghiệp mới nổi cần được nuôi dưỡng và mở rộng.
Tuy nhiên, phần lớn nền tảng chính sách đã được xây dựng từ trước. Ngay từ năm 2023, Quốc vụ viện và Quân ủy Trung ương Trung Quốc đã ban hành các quy định tạm thời yêu cầu đăng ký tên thật và khai báo kế hoạch bay trước. Các quy định mới nhất vì vậy là một chuỗi điều chỉnh, hoàn thiện hơn là một cuộc cải tổ toàn diện.
Thách thức sâu xa hơn nằm ở chính không phận độ cao thấp, thường được hiểu là khu vực dưới 1.000 mét và từ lâu tồn tại những ranh giới quản lý chưa rõ ràng. Theo kế hoạch 5 năm hiện nay, các cơ quan quản lý đang triển khai những chính sách chi tiết hơn nhằm quản lý không phận theo cấp độ và phân loại. Các quy định mới về UAV cần được nhìn nhận trong bối cảnh chuyển dịch chính sách rộng lớn hơn này.
Tầm quan trọng chiến lược của nền kinh tế tầm thấp vẫn không thay đổi và mục tiêu của việc quản lý là tạo điều kiện cho tăng trưởng có trật tự hơn. Tuy nhiên, những xáo trộn trong ngắn hạn dường như khó tránh khỏi và ngành công nghiệp sẽ cần được hỗ trợ để vượt qua giai đoạn chuyển đổi.
Thị trường xáo trộn
Đối với các phi công UAV, tác động của những quy định mới xuất hiện ngay lập tức. Sau nhiều năm phát triển, nhu cầu về phi công đã hình thành trong nhiều lĩnh vực như chụp ảnh trên không thương mại, phun thuốc nông nghiệp, kiểm tra đường dây điện, khảo sát và ứng phó khẩn cấp.
Đến cuối năm 2024, khoảng 273.000 người sở hữu giấy phép phi công UAV do Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc cấp. Trên toàn quốc có hơn 2,17 triệu UAV được đăng ký. Khoảng cách giữa hai con số cho thấy phần lớn UAV đã đăng ký, đặc biệt là các mẫu UAV quay phim dành cho người tiêu dùng, được vận hành bởi những người không có giấy phép hoặc những người được miễn yêu cầu cấp phép. Các phi công chuyên nghiệp chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng số người sử dụng.
Quy định của Trung Quốc không yêu cầu tất cả phi công phải có giấy phép. UAV siêu nhẹ dưới 250 gram và UAV hạng nhẹ dưới 4 kg chiếm phần lớn thị trường tiêu dùng và được miễn yêu cầu cấp phép khi bay trong vùng trời được phép. Đối với những người sử dụng UAV như một thú vui để ghi lại cuộc sống thường ngày, đăng ký tên thật là bắt buộc nhưng chứng nhận phi công thì không.
Tuy nhiên, các quy định mới siết chặt địa điểm và cách thức UAV được phép bay. Giới hạn độ cao được xác định theo từng loại UAV. UAV siêu nhẹ bị giới hạn ở 50 mét, trong khi UAV hạng nhẹ được bay tối đa 120 mét so với mặt đất.
Do độ cao được tính theo độ cao thực tế thay vì độ cao tương đối, một phi công cất cánh từ nóc tòa nhà cao 100 mét sẽ chỉ còn 20 mét không gian bay hợp pháp nếu sử dụng UAV hạng nhẹ.
Các chuyến bay liên quan đến vùng trời kiểm soát phải được khai báo trước thông qua UOM, nền tảng quản lý UAV quốc gia. Cách tính theo độ cao thực tế nhằm duy trì khoảng cách vật lý an toàn giữa UAV hoạt động ở độ cao thấp và máy bay có người lái, vốn thường có độ cao hoạt động tối thiểu khoảng 300 mét, qua đó giảm nguy cơ va chạm trên không.
Hiệu ứng Matthew
Ngay cả khi quá trình triển khai vẫn tiếp tục và những bất định còn tồn tại, các quy định mới có thể thúc đẩy quá trình tập trung hóa ngành sản xuất UAV.
Tất cả UAV hiện được yêu cầu hỗ trợ nhận dạng từ xa (remote identification), trong khi các thiết bị chưa đăng ký hoặc chưa được kích hoạt phải bị vô hiệu hóa thông qua các biện pháp hạn chế ở cấp độ phần cứng. Đối với các nhà sản xuất UAV đồ chơi giá rẻ, việc bổ sung mô-đun nhận dạng, cơ chế khóa đăng ký làm tăng chi phí cấu thành sản phẩm, đồng thời đòi hỏi năng lực phần mềm và tích hợp hệ thống backend mạnh hơn. Những doanh nghiệp không đủ khả năng hấp thụ các chi phí này có thể bị đẩy khỏi thị trường.
Năng lực hiểu và tuân thủ quy định cũng trở thành một rào cản cạnh tranh. Một người trong ngành nói với 36Kr rằng các doanh nghiệp nhỏ thường thiếu chiều sâu kỹ thuật, khả năng linh hoạt về chi phí và chuyên môn tuân thủ cần thiết để theo kịp các yêu cầu mới. Không có đội ngũ chuyên trách về pháp lý và quản lý, việc hiểu và triển khai những quy định liên tục thay đổi có thể trở thành gánh nặng quá lớn. Trên thực tế, rủi ro tuân thủ được chuyển sang người sử dụng, khiến một số người có thể kết luận rằng công sức bỏ ra không tương xứng với lợi ích nhận được.
Các nhà sản xuất lớn có vị thế tốt hơn. DJI, chẳng hạn, từ lâu đã nhấn mạnh việc tuân thủ quy định và duy trì các đội ngũ chuyên trách nghiên cứu chính sách. Nhiều sản phẩm của hãng đã hỗ trợ nhận dạng từ xa, qua đó hạn chế tác động của các yêu cầu mới.
Dòng sản phẩm dành cho người tiêu dùng của DJI bao gồm Mavic cao cấp, Air tầm trung và Mini phổ thông. Nghiên cứu của China Galaxy Securities cho thấy dòng Mini là trụ cột doanh số của công ty, chủ yếu bởi trọng lượng dưới 249 gram giúp giảm đáng kể các rào cản pháp lý tại nhiều thị trường. Chiến lược thiết kế này đóng vai trò quan trọng trong thành công của DJI khi biến UAV thành một sản phẩm điện tử tiêu dùng phổ biến.
Theo các quy định mới nhất của Trung Quốc, UAV dưới 250 gram chịu mức độ quản lý nhẹ nhất, chỉ cần đăng ký tên thật và khai báo chuyến bay thông qua UOM.
Dù vậy, độ phức tạp trong vận hành đang gia tăng. Người dùng thường xuyên đặt câu hỏi về cách bay hợp pháp, trong khi các quy định địa phương có thể thay đổi nhanh chóng. Việc duy trì sự đồng bộ giữa phần mềm, hướng dẫn sử dụng và dịch vụ hỗ trợ khách hàng với một hệ thống chính sách khác nhau giữa các địa phương ngày càng trở nên khó khăn.
Ngành công nghiệp UAV Trung Quốc đã dành nhiều năm xây dựng vị thế thống trị trên toàn cầu. Khi thị trường UAV tiêu dùng tiếp tục mở rộng trên thế giới, các cơ quan quản lý cũng đang tăng cường giám sát. Mục tiêu cốt lõi là nhất quán: cân bằng giữa đổi mới, tăng trưởng công nghiệp với an toàn công cộng và trật tự không phận.
Quỹ đạo quản lý UAV của Trung Quốc trong thập niên qua phản ánh một quá trình thử nghiệm và từng bước hoàn thiện. Khi hoạt động giám sát trở nên bình thường hóa, những xáo trộn và quá trình tập trung hóa thị trường nhiều khả năng sẽ tiếp diễn.
Các doanh nghiệp trong ngành kỳ vọng rằng khi UOM trưởng thành hơn và các quy định về không phận địa phương ổn định, tuân thủ pháp luật sẽ chuyển từ một rào cản thành nền tảng hỗ trợ, tạo điều kiện để nền kinh tế độ cao thấp phát triển theo hướng bền vững hơn.
Theo 36Kr
